Stichting Mobiele Collectie Nederland

Open Monumentendag Special: Textiel in Twente

Vervoer heeft in de textielgeschiedenis van Twente een cruciale rol gespeeld. Na 1850 kregen alle belangrijke Twentse plaatsen een aansluiting op het spoorwegnet en kon de Industriële Revolutie hier daadwerkelijk van start gaan. Met name in verband met de aanvoer van steenkool lagen vrijwel alle fabrieken aan of vlakbij een spoorlijn. Bron: Ansichtkaart, Archief Virtueel Mobiliteitsmuseum

Op 29 en 30 december 2016 vond de derde Open Monumentendag special plaats. Deze versie droeg de titel Textiel in Twente. Inwoners van Twente, (ex)medewerkers uit de textielindustrie en overige belangstellenden konden een kijkje nemen in monumenten die met de textielgeschiedenis te maken hebben en deelnemen aan diverse activiteiten.

Niets is zo bepalend geweest voor het beeld van Twente als de textielindustrie. Stoommachines in fabrieken namen vanaf 1850 het thuis spinnen en weven over. Begin 20ste eeuw werd Twente heringericht met kapitaal verdiend in de textiel: er verschenen villa’s op iedere heuvel, maar ook voorzieningen als een moskee, parken, scholen en sociale woningbouw.

Rol van het vervoer

Vervoer heeft in de textielgeschiedenis van Twente een cruciale rol gespeeld. Waren eeuwenlang vooral schepen de voornaamste vervoermiddelen voor de textielindustrie, na 1850 kregen alle Twentse plaatsen een aansluiting op het spoorwegnet en kon de Industriële Revolutie hier daadwerkelijk van start gaan.
Dankzij een constante stroom werkzoekenden groeide de bevolking, vooral in de steden Hengelo, Almelo en Enschede. Die groei zorgde weer voor extra vraag naar vervoer, waarbij vanaf de jaren 1920 ook de autobus een belangrijk rol ging spelen. En in de tweede helft van de 20e eeuw kreeg na verloop van tijd ook iedere arbeider z'n eigen auto.

Deelnemers beleefden het Twentse textielverleden door rondleidingen, films, wandelroutes, lezingen en zelfs met een helikoptervlucht boven Twente, waarbij de highlights uit de Twentse textielgeschiedenis vanuit de lucht werden getoond.

Mobiel Erfgoed

En er was mobiel erfgoed. De scheepvaart werd vertegenwoordigd door de 'Enterse Waarf', een scheepswerf waar het erfgoed van de typisch Twentse 'Zomp' wordt gekoesterd. Een historische stoomtrein reed tussen Haaksbergen en Boekelo met een personenrijtuig uit 1904, speciaal voor het vervoer van textielarbeiders. In Haaksbergen was een kleine rangeerlocomotief van de Koninklijke Nijverdalse Stoom Weverij te zien, die daar tot 1973 dienst heeft gedaan. In Boekelo waren textiel-gerelateerde goederenwagens te bewonderen, zoals kolenwagens en een 'pottenwagen' voor bleekloog.
Dit alles werd verzorgd door de Museum Buurtspoorweg (MBS), hét lokaalspoormuseum in Nederland. Op een deel van een spoorlijn, die vroeger een belangrijke rol speelde in de Twentse textielindustrie, exploiteert de MBS met historische 'Railmonumenten' een cultuurtoeristische treindienst.

Een historische bus van de Twentsche Autobus Dienst (TAD) pendelde gratis vanaf het Centraal station van Enschede naar een aantal 'textiellocaties' in de omgeving. Er was ook een geheel verzorgde (betaalde) reis met nóg een historische bus van de TAD, waarbij drie locaties werden bezocht en activiteiten werden georganiseerd.

Een overzicht van alle opengestelde monumenten en activiteiten is nog te vinden op: www.openmonumentendag.nl.

Open Monumentendag Specials

De jaarlijkse BankGiro Loterij Open Monumentendag ontvangt ieder tweede weekend van september ruim 1 miljoen bezoekers in 5.000 opengestelde monumenten. Vanuit het publiek is de wens geuit om vaker in het jaar te mogen genieten van bijzondere monumenten en locaties in Nederland. Het landelijke Projectbureau Open Monumentendag geeft met de Open Monumentendag Specials gehoor aan deze wens. De specials zijn regionale, kleinschalige edities van het landelijke evenement met een eigen thema, waarmee het verhaal van de streek wordt verteld.

Mobiele Collectie Nederland

Het Projectbureau Open Monumentendag overlegt met de stichting Mobiele Collectie Nederland over de inzet van mobiel erfgoed tijdens de jaarlijkse BankGiro Loterij Open Monumentendag en de Open Monumentendag specials. Eerder leidde dit al tot de inzet van historische autobussen tijdens de OMD special 'Juweeltjes aan de Angstel'. De inzet van mobiel erfgoed vindt plaats in nauw overleg met de Stichting Veteraan Autobussen.

 

 

 


TOONBEELDEN VAN MOBIEL ERFGOED

 

De Enterse Zomp was in Twente eeuwenlang het belangrijkste vervoermiddel. Meer>
Bron: De Regionale Stichting Enterse Zomp

Na 1850 werd de trein hét vervoermiddel, bijvoorbeeld voor de aanvoer van steenkool ... Meer>
Foto: Frank Noordink

... maar ook voor het vervoer van arbeiders naar de fabrieken. Meer>
Foto: Martin Geldermans

Sommige textielfabrieken hadden eigen locomotieven voor intern transport op de fabrieksterreinen. Meer>
Foto: Sevrien Ferrée

De blekerij is een belangrijk onderdeel van het textielbedrijf. Voor het vervoer het chemische bleekloog bestonden speciale pottenwagens. Meer>
Foto: Foto: Sevrien Ferrée

In de jaren 1920 schoten in Nederland, dus ook in Twente, de autbusbedrijven als paddenstoelen uit de grond. Meer>
Foto: Stichting Veteraan Autobussen

Het kapitaal, verdiend in de textiel, veranderde in Twente het landschap, maar zeker ook het luchtruim. Meer>